Session 8: Yari Ka!
Fellow: Alpine Christopher Patio Moldez
Moderated by: Erik Pingol
Sa pagtalakay ng kathang “Yari Ka!”, binalikan ni Erik Pingol ang poetika ni Alpine Christopher Moldez kung saan nabanggit na apat lamang ang libro sa kanilang tahanan. Naging paborito niya ang The Wizard of Oz na naging inspirasyon sa kaniyang akda. Iginiya ito ni Pingol tungo sa kaniyang craft lecture hinggil sa “conceptual terraforming” sa panitikan.
Ang conceptual terraforming, sa pagpapakahulugan ni Pingol, ay pagkuha ng isang archetype at pagtatanim nito sa ibang kultural na lupa, halimbwa sa Pilipinas. Hindi ito simpleng pagkopya ng istorya, “we are terraforming it to make it breathe into our world.” Ang topograpiya, kultura, at mga nakatayâ ay nagiging atin. Umaandar ito sa pamamagitan ng “What-If Engine” na hinahayaan ang mga mambabasa na hulaan ang direksiyon ng kuwento.
Para sa mga panelista at fellow, tagumpay si Moldez sa paglikha ng isang tunay na Pilipinong kuwento. Ayon kay Jupiter Cabig Jr., naalala niya ang mga lokal na pelikula at media na “napakakulay, napaka-bakla, at napaka-Pinoy.” Marami ang pumansin at natuwa sa mga Pinoy pop culture references tulad ng pink Orocan kabinet na madalas makita sa mga tahanang Pilipino, na pinasikat din ng influencer na si Mimiyuuuh.
Umani ng papuri ang boses ng tagapagsalaysay ng kuwento at ang relasyong binubuo nito sa mambabasa na, ayon kay Elyrah Salanga-Torralba, ay may sariling personalidad. Naaliw sina Mia Baygan at Ashley Cua sa mga komentaryo at biro nito.
Nakitaan ng transmidyal na potensyal ang akda ni Caris Cruz na sinabing maaari itong maging graphic novel at ni Eugene Evasco na narinig ang posbilidad nito bilang audio book. Pero pinuna rin ni Evasco ang mga sandali ng paglihis ng boses patungo sa masyadong pormal na pananalita.
Hinangaan din ang maingat na representasyon ni Moldez sa mga naratibong bakla. Sinipi ni Khristina Alvarez si Jose Esteban Muñoz sa pagpapakita ng kabaklaan bilang “horizon of being”. Nagustuhan ni Kalay Brillo ang pagtumbas sa mga queer na karakter bilang mga ligtas na pigura para sa mga bata. Dagdag ni Cabig, magandang aral ang mapupulot sa mga eksena ng pagtanggap sa baklang karakter.
Kinasiyahan ng marami ang world-building ng kuwento. Natuwa si Luna Sicat Cleto na estratehikong pagmamapa sa Yari at sa “wika ng lupa at wika ng salamangka”. Pero para kay Lalaine Yanilla-Aquino, mainam na maipapaliwanag pa rin kung bakit kailangang sagipin ang kahariang ito. Tanong naman ni Pingol: kung napakaganda ng lupain ng Yari, bakit ninanais pa rin ng bida na makabalik sa mundo niya?
Bagaman napuri ang boses ng akda, pinaalala ni Evasco na ang salitang bakla ay palagiang nagbabago, at may posibilidad na mapaglipasan ng panahon ang wika ng katha. Maari ring makasilaw ang humor sa mga mas mahahapding usapin, sabi ni Salanga-Torralba.
Sa pagsasara, nagpasalamat si Alpine Moldez at inisa-isa ang mga aral na gusto niyang maiwan sa mga batang mambabasa: nuance, accountability, at agency. Hangad niya na sa paglapat ng sensibilidad ng kulturang Pilipino, matutuklasan natin ang ating hiwaga sa pang araw-araw.
